Hoe kunst een driedimensionaal zelfhulpboek kan zijn
Dit kunstwerk confronteerde me met mijn volle agenda
Ik heb een zwak voor mensen die hun liefde voor kunst helder over kunnen brengen op anderen. Door zulke explicateurs zien we allemaal meer. Mede daarom is cultuurjournalist Yuki Kho mijn favoriete kunstcriticus.
In het dagelijks leven is Yuki eindredacteur van VPRO-radioprogramma’s Nooit Meer Slapen (daar val ik onder haar auspiciën wel eens in als presentator) en Een Uur Cultuur.
Maar elke maand pluist ze voor haar Substack De Kho van Kunst de cultuuragenda uit en deelt ze tips voor tentoonstellingen, theatervoorstellingen en boeken. Steevast voorzien van een aanstekelijk verhaal dat elk kunstwerk van een diepere laag voorziet. Intelligent, zonder moeilijk te doen. Toegankelijk, zonder simplistisch te worden. Je hoort het, ik ben fan.
Daarom vroeg ik of ze een gastpost wilde schrijven voor Intentioneel leven, waarin ze de link legt tussen kunst en zelfreflectie.
Take it away, Yuki:
Mijn hele leven kijk ik al naar kunst. Ik geloof dat het een universele taal is die iedereen spreekt. Je moet alleen één keer in je leven horen dat jij ’m ook spreekt.
Het is me meer dan eens gebeurd dat ik ergens mee zat, een gevoel waarvoor ik de woorden niet kon vinden. En dat door het zien van een bepaald kunstwerk, ik begreep wat er was. Kunst is mijn driedimensionale zelfhulpboek.
Natuurlijk kan ik ook gedachteloos langs werken lopen en weinig voelen. Niet alles raakt, en dat hoeft ook niet. Maar sommige kunstwerken werken bij mij direct als een meditatieve spiegel. Ze vertragen me, zetten iets in beweging, werken als katalysator voor mijn gedachten. En toegang tot die universele taal, dat gun ik iedereen.
Daarom probeer ik op een laagdrempelige manier over kunst te praten en te schrijven, zonder in te boeten aan inhoud. Om te laten zien dat beeldende kunst niet alleen thuishoort in witte, steriele museumzalen, maar een wezenlijk onderdeel kan zijn van een bezield leven.
Want hoe kleurloos is het leven zonder schoonheid…
Ik neem je mee naar een inzicht dat ik kreeg door onderstaand werk van Rachel Whiteread
Dit werk vergezelt me al zo’n tien jaar. Het is esthetisch prachtig en telkens geeft het nieuwe inzichten. Dat deed het ook de afgelopen week.
Het werk toont de binnenkant van een kruik, maar dan in kunststof, driedimensionaal en ‘hard’ gemaakt. Negatieve ruimte is tastbaar geworden.
De afgelopen maanden was mijn agenda soms vol, erg vol. Ik heb veel routines en rituelen die me rust geven, maar dit werk van Whiteread deed me beseffen dat ik daarin begon door te slaan.
Zo heb ik mijn eindejaarsritueel . Aan het einde van elke maand heb ik een ‘date’ met mezelf: om mijn agenda op orde te brengen, mijn financiën te doen en te broeden op nieuwe plannen. Met veel vrienden en mijn geliefde heb ik terugkerende Google Calendar-afspraken voor etentjes en NS-wandelingen, zodat we altijd weten wanneer we elkaar weer zien. Ik heb een lijst met voorstellingen die ik wil zien. Drie keer per week sporten zou toch wel lekker zijn. En ben je pas een goede moeder als je minimaal twee keer per week bij school staat? Mijn agenda is een wirwar van kleurcodes, waarin ik zelfs het beantwoorden van mail heb ingepland.
Allemaal ooit begonnen met het doel om meer witruimte in mijn leven te creëren en juist mínder tijd aan plannen en agenda’s te besteden. Zodat ik meer kon schrijven, creëren en lezen in cafés. (Forever disclaimer: ik weet hoe privileged het is dat ik dit als werk kan doen!)
Antropoloog Roanne van der Voorst vertelde laatst bij ons in Nooit Meer Slapen dat hoogopgeleide jonge moeders in de grote stad vaak eenzaam zijn, juist omdat al hun sociale contact weken vooruit gepland wordt.
Ik voelde me betrapt. Want dat is precies wat ik doe. Ik plan alles zorgvuldig: deze vriend om de zoveel weken, om de week een datenight, die ochtend sporten. En op dat systeem ben ik trots. Zie je wel, ik kan alles tegelijk. Maar het wringt ook. Want waar ik dacht vrijheid te creëren door te weten wanneer ik wie zie (en zo mijn sociale onrust te tackelen) resulteert het in een groeiend gevoel dat ik een robot ben die taakjes uitvoert en afvinkt.
Al die rituelen en afspraken die ik met mezelf heb gemaakt om me een sociaal mens, een leuke professional, een betrokken geliefde en een zorgzame moeder te vóélen, hebben er ook voor gezorgd dat er weinig ruimte is voor spontaniteit.
Vanochtend besprak ik dit spontaan (!!) met een leuke moeder op het schoolplein van mijn dochter, en zij citeerde toepasselijk Timothy Snyder: “Onvoorspelbaarheid is vrijheid.”
Bam.
Ik begreep waarom dat kunstwerk van Whiteread zich deze week weer aan mij opdrong. Ik heb de kruik uit puur enthousiasme zo vol gegoten dat hij niet meer van vorm kan veranderen.
Het is duidelijk wat mij te doen staat…
Las je Yuki’s artikel met plezier? Schrijf je dan vooral in voor haar maandelijkse cultuurnieuwsbrief. Ik kan ‘m echt van harte aanbevelen:
 | Een gastpost van
|