Wolfgang Amadeus Mozart (1756-1791) was een Oostenrijkse componist, alom erkend als de grootste componist in de westerse geschiedenis.

Geen tijd is geen excuus

In 1781, na een aantal jaren tevergeefs gezocht te hebben naar een passende betrekking in Europese adellijke krin­gen, besloot Mozart zich in Wenen te vestigen als zelfstan­dig componist en uitvoerder. Er waren in de stad genoeg mogelijkheden voor een musicus met het talent en de roem van Mozart, maar om het hoofd boven water te houden waren een krankzinnig schema van pianolessen, concert­optredens en paaiende bezoekjes aan de rijke weldoeners van de stad noodzakelijk.

Tegelijkertijd was Mozart be­zig zijn toekomstige vrouw, Constanze, het hof te maken, wat niet op de goedkeuring van haar moeder kon rekenen. Door dit alles had hij slechts een paar uur per dag over om nieuwe stukken te componeren.

De randen van de dag voor wat er echt toe doet

In een brief uit 1782 aan zijn zus, gaf hij een gedetailleerd beeld van deze hectische dagen in Wenen:

“Om zes uur ’s morgens is mijn haar altijd al gedaan en tegen zeven uur ben ik geheel gekleed. Ik wijd me dan tot negen uur aan het componeren. Van negen tot één geef ik les. Dan zet ik me aan de lunch, als ik tenminste niet ben uitgenodigd bij iemand thuis waar ze om twee of drie uur lunchen, zoals bijvoorbeeld vandaag en morgen bij gravin Zichy en gravin Thun. Het lukt me nooit om voor vijf of zes uur ’s avonds werk te doen, en zelfs dat lukt niet altijd omdat ik ook vaak concerten geef. Als dat niet het geval is, componeer ik tot negen uur. Dan ga ik naar mijn geliefde Constanze, ofschoon de vreugde van het elkaar zien bijna altijd wordt bedorven door de bijtende opmerkingen van haar moeder (…) Om half elf of elf uur ga ik naar huis – af­hankelijk van haar moeders steken en mijn vermogen om ze te ondergaan! Omdat ik er niet van op aankan dat ik ’s avonds de mogelijkheid heb om te componeren vanwege concerten die plaatshebben, en ik niet weet of ik misschien wel dan weer hier en dan weer daar ver­ordonneerd word, is het mijn gewoonte (vooral wanneer ik vroeg thuis ben) om nog wat te componeren voor ik naar bed ga. Ik werk vaak door tot één uur en sta om zes uur alweer op.”

Drukte is geen teken van zinvol werk

‘Alles bij elkaar heb ik zoveel bezigheden dat ik van voren soms niet meer weet of ik van achter nog leef,’ schreef Mo­zart aan zijn vader. Blijkbaar overdreef hij niet; toen Leo­pold Mozart zijn zoon een paar jaar later opzocht, was naar zijn mening het leven van de kleine zelfstandige net zo tu­multueus als hem was voorgespiegeld. ‘Ik kan onmogelijk het gehaast en de drukte beschrijven,’ schreef hij vanuit We­nen naar huis.

Deze editie is gebaseerd op een hoofdstuk uit het boek Dagelijkse Rituelen. Daarin documenteer ik samen met Mason Currey routines, gewoonten en obsessies van bekende creatieven, ondernemers en makers. Laat je inspireren door hun dagelijkse gewoonten en ontdek hoe jij ze kunt toepassen in je eigen leven. Bekijk het boek.

Anne Rice (1941-2021) was een Amerikaanse schrijver, vooral bekend van The Vampire Chronicles, een bestsellerserie waarvan de eerste, Interview with the Vampire (Ned. vertaling: Dagboek van een onsterfelijke), in 1976 verscheen.

Routine mag veranderen

‘Zeker heb ik een routine, maar als ik terugkijk op mijn car­rière was het belangrijkste toch wel dat je routines kunt veranderen,’ zei Rice. Haar eerste roman, Interview with the Vampire, schreef ze ’s nachts, overdag sliep ze. ‘Ik had gewoon ontdekt dat ik me dan het best kon concentre­ren en kon nadenken,’ zeigt ze. ‘Ik had het nodig om in het holst van de nacht alleen te zijn, zonder telefoon, zonder vrienden die opbelden, mijn man diep in slaap. Ik had die totale vrijheid nodig.’ Maar na de geboorte van haar zoon, in 1978, maakte Rice ‘de grote ommekeer’ naar overdag schrij­ven en dat bleef ze het grootste deel van haar verdere car­rière doen. Een paar keer schakelde ze bij bepaalde boeken terug naar een nachtelijk schrijfschema, om niet afgeleid te worden, maar ze vindt het fysiek te zwaar om het altijd vol te houden.

Vier ononderbroken uren

Daarna werkte ze aan het eind van de ochtend, na eerst een tijdje de krant gelezen, Facebook be­keken en e-mails afgehandeld te hebben. Tot in de middag schreef ze door, af en toe pauzerend om de benen te strek­ken, uit het raam te kijken en ‘gigantische hoeveelheden’ cola light met ijs te drinken. ’s Avonds keek ze een film of een televisieprogramma om zich te ontspannen. ‘Dat werkt op dit moment het best voor me,’ zei ze. ‘Maar er zijn gere­geld periodes geweest dat ik pas ’s avonds kon schrijven. En dat was ook prima. Je bent altijd op zoek naar die ononder­broken drie, vier uur schrijftijd.’

Je tijd beschermen

Rice zei ook nog dat het voor haar ‘niet om striktheid’ gaat – als ze aan een nieuw boek begon verviel ze meest­al vanzelf in een routine, zonder bewust vooropgezet plan. En als ze eenmaal een schrijfschema had aangenomen, hoefde ze zichzelf niet meer tot werken te dwingen. Maar ze moest wel streng zijn wat betreft het vermijden van sociale verplichtingen en andere connecties met de buitenwereld. ‘Want je krijgt die vier ononderbroken uren niet als je het grootste deel van de dag bezig bent met een afspraak waar je naartoe moet en weer terug,’ meedeet ze. ‘Je moet alle aflei­ding uitbannen. Dat is waar het om gaat.’

Deze editie is gebaseerd op een hoofdstuk uit het boek Dagelijkse Rituelen. Daarin documenteer ik samen met Mason Currey routines, gewoonten en obsessies van bekende creatieven, ondernemers en makers. Laat je inspireren door hun dagelijkse gewoonten en ontdek hoe jij ze kunt toepassen in je eigen leven. Bekijk het boek.

Wanneer Armin van Buuren vroeger wakker werd, greep hij altijd direct naar zijn telefoon. Totdat hij in een moeilijke periode besefte hoe idioot dat was. ‘Je houdt meer van degene die naast je ligt dan van je telefoon. Waarom begin je niet met een knuffel aan je partner?’ vraagt hij zich in een speech over mentale gezondheid af. Sindsdien geeft hij eerst zijn vrouw een kus, dan zijn kinderen, en richt hij zich op het ochtendlijke gezinsleven. Als iedereen de deur uit is, ontbijt hij rustig. En pas als het bakje yoghurt en fruit op is, pakt hij zijn telefoon. Dat klinkt misschien vanzelfsprekend, maar dat was het voor hem heel lang niet.

Deze relatief kleine verandering in zijn ochtendritueel staat symbool voor een langer proces, waarin hij meer aandacht geeft aan zijn mentale welzijn. Van Buuren spreekt daar heel open over, over hoe hij zich, ondanks enorme successen, jarenlang eenzaam voelde. In een podcast vertelt hij: ‘Ik was op zoek naar externe goedkeuring voor mijn onzekerheden.

Succes en eenzaamheid kunnen samen gaan

Het maakte niet uit of ik voor 40.000 mensen speelde die mijn naam scandeerden. Als ik van het podium af kwam, voelde ik me eenzaam.’ Na optredens eindigde hij in zijn eentje in zijn hotelkamer, met een fles wijn en zijn telefoon, scrollend door alle comments op X en Instagram – op zoek naar bevestiging. Op een avond werd het hem te veel: ‘Toen heb ik echt op het dak gestaan en gedacht: nou, wie zou mij missen?’

Waarom was hij, die in de ogen van zijn fans alles had – een prachtige vrouw, twee gezonde kinderen, een mooi huis en een goedlopend bedrijf – diep vanbinnen zo ongelukkig?

Het keerpunt

Pas na de suïcide van zijn collega-dj Avicii in 2018 stond Van Buuren zichzelf tijdens de stille coronaperiode toe over die vraag na te denken en te praten. Hij realiseerde zich dat hij te veel van huis was. ‘Ik deed te veel shows omdat ik wilde dat iedereen me aardig vond. Ik wilde niemand teleurstellen, dus ik zei nooit nee. Maar mijn lichaam vertelde me eigenlijk dat ik geen goede tijd had.’

Als je stopt met najagen

Sindsdien heeft hij zijn leven omgegooid. 150 shows per jaar werden er maximaal 70, en hij stopte met drinken. Elke dag schrijft hij op waarvoor hij dankbaar is, gevolgd door een meditatie. Die rituelen geven hem ‘informatie over waar het werkelijk om draait in het leven’. Bijvoorbeeld dat een avondje bowlen met vrienden belangrijker is dan een show voor 40.000 mensen. Of, in zijn eigen woorden: ‘Succes is voor mij nu veel meer hoe ik wakker word in de morgen.’ En dat is dus zonder telefoon.

Deze editie is gebaseerd op een hoofdstuk uit mijn boek Dagelijkse Rituelen. Daarin documenteer ik samen met Mason Currey routines, gewoonten en obsessies van bekende creatieven, ondernemers en makers. Laat je inspireren door hun dagelijkse gewoonten en ontdek hoe jij ze kunt toepassen in je eigen leven. Bekijk het boek.

Ik had - vier jaar na mijn vertrek als directeur bij De Correspondent - zin in een project waar ik mijn ziel en zaligheid in kan steken. Als ik aan iets werk waar ik in geloof, is het alsof ik de volumeknop van statusruis naar beneden draai. Opeens ben ik niet meer bezig met mijn ‘zichtbaarheid’ of andermans hoogtepunten op Insta. Ik ervaar, zoals de Amerikanen dat zeggen, purpose.

Dat is al fijn, natuurlijk, maar een Project als dit doet nog iets anders: het vormt een hoofdstuk in je leven.

Net als het krijgen van een kind, een verhuizing, carrièreshift, emigratie of wereldreis: je creëert een markeerpunt in je bestaan. Ik woonde een tijdje met mijn gezin in Brooklyn, en heel lang spraken mijn gezinsgenoten en ik over de tijd voor en na New York.

Ik vind het een vorm van levenskunst om zulke avonturen aan te gaan. Om je naïviteit te cultiveren en iets te doen waarvan je niet zeker weet of het je gaat lukken. Het is de beste remedie tegen de voorbijvliegende decennia waar oudere mensen ons soms voor waarschuwen. ‘Drie keer knipperen en je bent zeventig, jongen’. Ja, als je jezelf niet met de regelmaat van een decennium tot het uiterste uitdaagt, klopt dat inderdaad.

Maar door nieuwe dingen te beleven, door nieuwe vaardigheden te ontdekken, lijkt het leven een stukje langzamer te gaan. Neuropsycholoog Judith Schomaker legde me dat uit toen ik haar erover belde:

“Nieuwe ervaringen en vaardigheden zorgen voor onderscheidende herinneringen die je gewoon beter onthoudt. Je zorgt op die manier voor ankerpunten in je levensgeschiedenis.”

Voor mij is dat de ultieme vorm van rijkdom.

Ik vond haar manier van notities maken heel tof, en toen we elkaar later spraken, ontstond het idee om enkele belangrijke concepten uit Intentioneel leven door Julia uit te laten leggen. Daarom, voor wie mijn boek nog niet gelezen heeft, of even een refresher kan gebruiken, staat deze nieuwsbriefeditie in het teken van Julia’s illustraties.

Elke dag je aandacht verleggen van gelukskrakers naar geluksmakers

Eigenlijk weet je al wat je gelukkig maakt. Zoals tijd doorbrengen met vrienden of rust ervaren.

Maar het probleem is afleiding. Door sociale media, reclames en andermans verwachtingen. Ze zeggen dat je nog mooier, rijker of succesvoller moet worden.

Terwijl die dingen je niet gelukkig maken. Integendeel.

Want wie streeft naar populariteit, rijkdom of schoonheid is chronisch ontevreden. De finishlijn verschuift telkens. En er is altijd wel iemand die het beter voor elkaar lijkt te hebben.

En dat is zonde, want volgens onderzoek kun je zo'n 40 procent van je geluk zelf beïnvloeden.

Daarom is het cruciaal om elke dag te proberen je aandacht te verleggen van die gelukskrakers die overal gepromoot worden naar je échte geluksmakers.

Zoals:

• Je laten afleiden, bijvoorbeeld door sociale media (gelukskraker) ➡️ Met zoveel aandacht iets doen dat je de tijd vergeet (geluksmaker)

• Werken voor status of om er rijk van te worden ➡️ Werken aan iets waar je in gelooft

• Jezelf telkens vergelijken met anderen ➡️ Iets betekenen voor anderen

• Altijd maar meer willen ➡️ Dankbaar zijn voor wat je hebt

• Zoveel consumeren dat je geen geld overhoudt ➡️ Een financiële buffer hebben

• Te druk zijn ➡️ Tijd doorbrengen met de mensen van wie je houdt

• Leven volgens de verwachtingen van anderen ➡️ Leven volgens je eigen waarden

Hoe je dat doet? Aan de hand van zeven simpele gewoontes. Elke gewoonte heeft een zelfversterkend effect. Ze werken in die zin als vliegwielen. Met één goed draaiend vliegwiel neem je in één klap duizenden beslissingen, zodat je niet elke dag opnieuw tegen afleiding hoeft te vechten:

Wanneer heb je zo’n vliegwiel nodig? Nou, bijvoorbeeld bij uitstelgedrag:

Als je over het hobbeltje heenstapt, ervaar je het vliegwieleffect:

Zo helpen de vliegwielen je elke dag weer te switchen van een gelukskraker naar een geluksmaker. En dat is de kern van intentioneel leven: dat je elke dag steeds een beetje makkelijker je aandacht verlegt naar wat je betekenisvol vindt.

Wil je meer over vliegwielen lezen, en hoe je ze alle zeven in je leven kunt toepassen? Bekijk dan mijn boek.

Dankjewel Julia!

Een moreel verwerpelijke investeerder, het type dat tijdens 9/11 short ging op vliegmaatschappijen. Maar deze bad guy was ook indrukwekkend, vond ik, om hoe snel hij telkens handelde als hij een goed idee had. Tussen zijn wens en het in gang zetten ervan zat vaak amper tijd.

“Crosshairs only matter if they’re sitting atop a weapon”, zei Axelrod daarover. Een idee is leuk, maar alleen als je het ook daadwerkelijk uitvoert.

Als ik ergens zin in heb, maar het nog niet aandurf - of dat nu het organiseren van een feestje is, het mailen van iemand die ik graag zou willen interviewen of contact leggen met een verloren vriend - dan channel ik mijn inner Axelrod en probeer ik het tóch meteen te doen.

Vaak is het ondernemen van één eenvoudige actie genoeg om het geheel in werking te stellen. Even een offerte aanvragen. Even de contactgegevens opzoeken. Even sturen hoe het met iemand gaat.

Het doet me denken aan een advies van een andere miljardair die wél echt bestaat en ook niet altijd even moreel handelt, vraag maar aan zijn magazijnmedewerkers. Maar die wel heeft laten zien dat hij dingen voor elkaar krijgt. Jeff Bezos van Amazon zegt dat stress ontstaat omdat je dingen negeert waarvan je weet dat je ze niet zou moeten negeren:

Stress ontstaat vaak doordat ik geen actie onderneem op dingen waar ik wél controle over heb. Zoals een lastige keuze maken. De beste manier om ervan af te komen, is gewoon een beginnetje maken aan de oplossing.

En ten slotte, dit principe geldt ook voor het doen van aardige dingen. Soms stel ik die uit perfectionisme uit, terwijl ik beter de lat laag kan leggen en het meteen doe. In dit artikel vertel ik daar meer over:

Advertentie: Zo kun je (beginnen met) duurzaam investeren

Hoe eerder je begint met vermogen opbouwen, hoe meer het je dankzij het rente-op-rente-effect kan opleveren. Dat klinkt logisch, maar veel mensen stellen het toch uit. Bij ASN Bank kun je al vanaf een klein bedrag per maand beginnen met investeren. Je geld wordt geïnvesteerd volgens strenge duurzaamheidscriteria: geen olie, gas of zware industrie, wél aandacht voor klimaat, natuur en mensenrechten. Beleggen brengt risico’s met zich mee, maar als je er toch over nadenkt: begin eens met hun Doelplanner om te kijken wat bij je past. En vergeet niet: met beleggen loop je risico en maak je kosten. Je kunt je inleg of een deel daarvan verliezen.

Lees meer over vermogen opbouwen bij ASN Bank

Naast de gebruikelijke verwondering – de eeuwig optimistische planningen, de minuscule klusbudgetten en hoe snel de kinderen een nieuwe taal leren – passeren er soms heerlijke tegelwijsheden.

Zo keek ik gisteren een aflevering uit 2021, waarin Emmy, een voormalig kinderverpleegkundige (60), haar protesterende man Rutger (69) in Nederland achterlaat om in Frankrijk in haar eentje een to-taal vervallen kasteel onder handen te nemen.

Iedereen die kijkt – en haar directe omgeving trouwens ook – weet: zolang je het dak niet voor 70.000 euro laat repareren – geld dat ze niet heeft – blijft ze tegen vochtproblemen vechten.

Dan zegt ze, onder dat vermaledijde dak, dat ze best begrijpt dat ze naïef is. Maar…

‘Zonder naïef te zijn heb je een saai leven.’

Ja!

Natuurlijk, je moet je naïviteit kunnen veroorloven. Maar als je in de gelukkige omstandigheid verkeert dat je een vangnet hebt – en dat hebben meer mensen dan ze denken – is gecultiveerde naïviteit een recept voor een heerlijk leven.

Als je niet naïef bent, begin je niet aan die roman waar je al jaren van droomt. Blijft dat ene businessplan voor altijd in de la liggen. Durf je die ene liefde niet aan. En staat dat kasteel in Frankrijk weg te rotten.

Of, zoals zangeres vertelde over het succesvolle begin van haar carrière toen en ik haar interviewden voor :

“Ik was echt supernaïef, had ik superveel schijt, omdat ik ook dacht: ik ken niemand in de muziekindustrie.
Bij alles wat ik nu doe, denk ik toch wel echt veel meer na.
Als je gewoon begint, dan ben je nog een soort ‘Alice in Wonderland’ en weet niemand wie je bent. En dan kun je gewoon nog alles maken.”

Daarom herinner ik mezelf aan gecultiveerde naïviteit als ik een nieuw avontuur begin. Zonder naïviteit hadden we bijvoorbeeld nooit De Correspondent opgericht. Als ik van tevoren wist welke dieptepunten me te wachten stonden… Toch had ik de hoogtepunten en de bijbehorende voldoening absoluut niet willen missen.

Ja, je kan alle what-if-scenario’s tot in den treure uitwerken, en natuurlijk – een realistisch budget en buffer is cruciaal – maar als je je door alle mogelijke risico’s laat tegenhouden, kom je nooit ergens.

Misschien kijk ik daarom wel naar dat programma. Om af en toe aan een lekkere levensles herinnerd te worden.

En dat dak van Emmy, daar is het gewoon goed mee gekomen. Ze begon nadat er twee miljoen mensen keken een crowdfunding. Zo naïef is ze nou ook weer niet:

Maar inmiddels, achttien jaar later, heb ik nog iets heel anders aan Anke te danken: ik heb me uren ondergedompeld in prachtige series die me via de normale algoritmische wegen nooit bereikt hadden. Zoals Task. Of Somebody Somewhere, die later in deze nieuwsbrief nog terugkomt.

Anke heeft zich ontwikkeld tot dé serierecensent van Nederland. Wat ik zo leuk vind: naast haar werk voor NRC en de VPRO houdt ze ook een Substack bij, , waar ze nog veel dieper de materie in duikt. Daar ontdek ik dus die juweeltjes.

Toen ik laatst met Anke sprak over wat goede series met je kunnen doen, ontstond het idee voor dit gastartikel op Intentioneel Leven: vijf series die je leven kunnen verrijken.

Over to you, Anke:

Beste lezer,

De wereld staat in brand, figuurlijk maar steeds vaker ook letterlijk. En ik? Ik schrijf over tv-series. Ik zal niet ontkennen dat dit soms een beetje frivool voelt, zeker als ik de zoveelste inwisselbare Netflix-true crime serie probeer te duiden. Veel vaker, gelukkig, heb ik het gevoel dat met mijn werk wel degelijk iets kan bijdragen. Juist nu.

Kunst (ja, series zijn kunst, punt) is altijd belangrijk, maar des te meer in een wereld die in brand staat. Kunst prikkelt. Het helpt ons om te ontspannen en te genieten. Het herinnert ons eraan hoe mooi de wereld en onze medemens eigenlijk is. Geeft ons reden om door te ploeteren, om te vechten voor dit moois.

Series doen daarnaast nog iets dat volgens mij van levensbelang is in een brandende wereld: ze kweken empathie. Dat is wetenschappelijk bewezen (echt!) en geldt voor alle fictie. Toch vind ik dat vooral series er uitermate goed in zijn. Misschien omdat ze ons meestal een shotje medemenselijkheid geven zonder dat je er erg in hebt. Series nemen je immers van onder je dekentje op de bank mee naar andere werelden, ze plaatsen je in andermans schoenen, tonen hoe het leven voor de ‘ander’ is. Ze maken dat wat ver weg is en eng lijkt, dichtbij en vertrouwd raakt.

Zonder series had ik geen idee hoe het hedendaagse bestaan voor inheemse jongeren in Amerika er (ongeveer) uitziet of hoe bikkelhard het leven in een Engelse mannen- of Iraanse vrouwengevangenis kan zijn. Een serie kan me laten zien wat klimaatverandering betekent voor een plaatsje aan de kust in Wales, en me tegelijkertijd boeien met een moordmysterie. En ondanks het lezen van talloze krantenartikelen over het onderwerp, voelde ik de angst en stress die de gedupeerden van het toeslagenschandaal moeten hebben gevoeld pas echt in mijn lijf nadat ik al meerdere afleveringen met ze had meegeleefd (na het zien van De Toeslagenaffaire, heb ik me direct aangemeld als Luisterend Schrijver).

Hebben alle series deze kracht? Zeker niet. En dat hoeft ook niet. Vermaken is ook een kunst. Maar de series die het doen, hebben bij mij altijd een streepje voor.

Hieronder daarom een paar van mijn persoonlijke favorieten:

The Leftovers (HBO Max)

Een serie die ik altijd en overal tip, omdat ik iedereen deze uitzonderlijke kijkervaring gun. The Leftovers is gebaseerd op het boek van Tom Perotta en werd door hem en de geweldige Damon Lindelof (Lost, Watchmen, Mrs. Davis) naar het kleine scherm vertaald. Het begint bij de ‘Sudden Departure’, het moment waarop twee procent van de wereldbevolking plots in het niets verdwijnt, en kijkt daarna naar de vreselijk uiteenlopende manieren waarop wij mensen kunnen omgaan met onzekerheid, verlies en rouw. Dat klinkt zwaar, en de eerste helft van het eerste seizoen is dat ook (loeizwaar zelfs), maar wie doorzet, wordt beloond met een hart vol verwondering, liefde en compassie voor de ander.

Friday Night Lights (Prime Video)

Texas Forever! Iedereen die deze serie al heeft gezien, heeft dit zinnetje net hardop naar z’n scherm geroepen. Friday Night Lights, over een klein plaatsje in Texas en het footballteam van de lokale high school, is het soort serie dat je voor altijd in je hart sluit. Ver voor Ted Lasso en zijn eeuwige optimisme, was er Coach Taylor (Kyle Chandler) die samen met zijn vrouw Tami (Connie Britton) liet zien wat medemenselijk is. Deze serie van showrunner Jason Katims (Parenthood) ademt hoop en vriendelijkheid, en is tegelijkertijd zo spannend en meeslepend als sportverhalen kunnen zijn. En, in de toen nog piepjonge cast herken je meerdere inmiddels Hollywoodgrootheden als Michael B. Jordan en Jesse Plemons.

Somebody Somewhere (HBO Max)

Een werkelijk wonderschone serie over hele gewone mensen die hele gewone (en daarmee unieke) levens leiden, en regelmatig erg grof in de mond zijn. Somebody Somewhere heeft daarnaast de mooiste vriendschap die ik ooit op televisie zag. Ik zal nooit vergeten dat acteur Jeff Hiller, toen ik hem mocht interviewen over het laatste seizoen, uitriep dat hij dankbaar was voor de drie seizoenen die ze kregen omdat ‘Hollywood niet houdt van mensen die eruitzien zoals wij’. Waarmee hij bedoelde: geen filmsterrenuiterlijk. Ik blijf hopen dat hij ongelijk krijgt (Hiller is momenteel gelukkig te zien in het erg leuk Widow’s Bay op Apple TV+), want deze cast met Hiller en Bridget Everett voorop, wist me enorm diep te raken.

It’s a Sin (NPO Start met plusabonnement)

Ik hou van series die me emotioneel volledig vloeren. It’s a Sin is zo’n serie. In het kort handelt het over de verwoestingen die de aidsepidemie in de jaren ’80 in Groot-Brittannië veroorzaakte. Maar eigenlijk gaat het over de mensen die erdoor werden geraakt, al die mooie levens die nooit voltooid konden worden en geliefden die wegvielen. Mensen die toentertijd uit angst, onbegrip én kil gemak door de maatschappij werden ontmenselijkt. Scenarist Russell T. Davies (Years & Years, Queer as Folk) wist personages te creëren waarvan je zo gaat houden, dat je rouwt wanneer ze wegvallen. Een vreselijk indrukwekkende serie die je hart vol liefde achterlaat en ervoor zorgt dat je nog eens goed nadenkt voordat je meegaat in de tendens om hele groepen te dehumaniseren.

Mocros (NPO Start)

De jongste serie op het lijstje, en de enige Nederlandse titel, maar nu al onmisbaar wat mij betreft. Deze tragicomedy is niet alleen slim, warm en grappig, maar doet iets dat in ons land – helaas – heel erg vernieuwend is: het gaat over een biculturele vriendengroep, met daarin meerdere Marokkaans-Nederlandse twintigers, en niemand (NIEMAND) in het groepje of in de serie heeft iets met de onderwereld te maken. De hoofdpersoon wil zelfs acteur worden (iets dat me deed denken aan evenzo leuke series als Bait op Prime Video en Dreaming Whilst Black op NPO). Mocros-makers Shariff Nasr en Sahil Amar Aïssa werkten jaren aan de serie en willen laten zien hoe ontzettend leuk en rijk ons land is, juist omdat er zoveel verschillende mensen wonen. Daar slagen ze wat mij betreft enorm in.

Ik interviewde Sahil en Shariff laatst voor I Like to Watch. Lees het interview hier.

Hier Ernst-Jan weer! Las je Anke’s post met plezier? Volg dan zeker haar tweewekelijkse nieuwsbrief. Dan ontdek je net als ik geweldige nieuwe series via haar:

I Like To Watch

Een nieuwsbrief over tv-series die iedere twee weken in je inbox verschijnt, met serietips en serienieuws door serie-expert Anke Meijer (VPRO Gids, VPRO Cinema, NRC, Skip Intro)

By Anke Meijer

Waarom? ‘Sociale’ media klinken nog net zo gezellig als die netwerken waren in hun begindagen. Maar inmiddels zijn ze uitgegroeid tot machtige advertentiegiganten die niet optimaliseren voor sociaal contact, maar voor winstmaximalisatie. Uit juridische documenten van Meta blijkt dat we op Instagram nog maar 7 procent van onze tijd besteden aan content van vrienden en familie. Op Facebook is dat 17 procent.

Bizar toch: sociale media zijn niet langer sociaal.

Wat we wél op die platforms doen? Voornamelijk korte video’s kijken van mensen die we niet kennen. Veel van die video’s suggereren dat je nog niet succesvol, rijk, dun of populair genoeg bent, en dat het leven een kille concurrentiestrijd is, waarin je je succes afmeet aan anderen.

Ik zeg dat nu doodleuk, maar ik heb jarenlang in dienst geleefd van de hooggespannen verwachtingen waarvan ik vermoedde dat mensen op de socials die van mij hadden. Ik voelde me leeg en chronisch ontevreden. Op familiebijeenkomsten wist ik niet hoe snel ik weg moest komen. De korte tijd dat ik er wel was, checkte ik hoe mijn nieuwste post presteerde.

Zo krijg je ruimte voor écht contact:

Een socialvrije maand doorbreekt het patroon van je leven laten renderen in likes. Die ene keuze — je apps van je telefoon halen — neemt honderden dagelijkse keuzes weg, en zo krijg je ruimte voor écht sociaal contact. Voor de mensen tegenover je in de wachtkamer, coupé of café. Voor een boek, wandeling of gewoon om even lekker te mijmeren.

Dat maakt deze maand zo interessant, dat je patronen kunt doorbreken. Zo vertelde een vriendin van me dat ze het volgende gaat doen: elke keer als ze de neiging heeft om Instagram te openen, stuurt ze in plaats daarvan iemand een persoonlijk berichtje. Bijvoorbeeld aan iemand die ze al een tijdje niet heeft gesproken.

Ik vind dat een fantastisch voornemen. De Instagram-reflex is toch ook een zucht naar contact, alleen vind je het daar zelden of niet. In plaats van je aandacht kwijt te raken aan een advertentiegigant, investeer je die rechtstreeks in de mensen om je heen. Je doorbreekt een patroon én je haalt persoonlijke banden weer aan.

Doe je ook mee?

Ik ben onbezoldigd ambassadeur en lid van de Raad van Advies van de Stichting Mei Social Vrij. Het lijkt me geweldig als je ook meedoet.

Inschrijven kan via meisocialvrij.nl. Dan ontvang je gratis:

✔️ Verdieping en reflectie met toegang tot Vrij Nederland en De Groene Amsterdammer;

✔️ Documentaires & films met Cinetree;

✔️ Korting voor een fysieke Tap Out tag om jouw verslaving de baas te blijven;

✔️ Alle inzichten, oefeningen & inspiratie die je nodig hebt om succesvol los te komen van de socials in je mailbox;

Ja, ik doe mee

Zo ook in Lena’s tweede gastpost voor Intentioneel leven. Haar eerste artikel voor deze nieuwsbrief ging over slapeloosheid (Iedereen wil beter slapen, dit zijn 10 lessen die mij hielpen).

Deze keer schrijft Lena over de helende werking van werken en hoe die in discussies over burn-outs vaak over het hoofd wordt gezien. Een urgent inzicht in een land waar 1,6 miljoen werknemers last hebben van burn-outklachten1.

Over to you, Lena:

Er zit een uitspraak in het laatste seizoen van The Bear waar ik vaak aan moet denken. ‘There is probably one thing true about restaurants’, zegt Carmy (Carmy <3). ‘You are never alone.’ Werken in een keuken, wil de chef maar zeggen, is door-en-door sociale arbeid, altijd omringd door mensen, altijd gericht op het dienen van anderen.

The Bear laat zo mooi zien dat werken – in het bijzonder in een team – kan helpen bij het genezen van psychische wonden. Samen werken de koks en bediening aan een gemeenschappelijk doel (andere mensen een goede avond bezorgen) en tegelijkertijd ‘werken’ zij zo aan hun eigenwaarden, hun zelfvertrouwen, het overschrijven van het verleden.

Hun werk is niet gericht op succes, niet gericht op roem of erkenning – maar op het maken van een perfecte sinaasappel-gember coquilles, op de skills die daarvoor nodig zijn, en uiteindelijk op de gast.

Vrijwel alle werknemers van The Bear balanceren op het randje van wat wij in Nederland ‘een burn-out’ zouden noemen. Ze dealen met het trauma van een alcoholistische moeder, met geldzorgen, met zieke ouders. Toch werken ze door, vol overgave, niemand gelooft dat thuis zitten de oplossing is voor hun spanningsklachten.

Burn-out is lang niet altijd een werkziekte

Al jaren klinkt in Nederland kritiek op het containerbegrip ‘burn-out’ waarin we allerhande psychische, fysieke of persoonlijke problemen in proppen. Mensen met een depressie, mensen in de rouw, mensen in scheiding, mensen met pfeiffer, mensen in een slepend werkconflict – allemaal krijgen ze door een bedrijfsarts al snel het label ‘burn-out’ opgeplakt.

Het probleem met deze oprekking van het begrip burn-out (waar ook allerlei niet direct werkgerelateerde klachten onder geschaard worden) is dat de oplossing vrijwel altijd luidt: rust, thuis. Wie overspannen is, gaat mediteren of breien, aan zichzelf werken in therapie – maar trekt zich vrijwel altijd terug van de werkvloer.

Terwijl werken, in goede omstandigheden, óók kan bijdragen aan het verwerken van een traumatische bevalling, van liefdesverdriet of het verlies van een ouder. Werken kan zelfs noodzakelijk zijn voor mensen met een depressie. Werk waarbij je je kunt richten op een vaardigheid (snijden, bakken, schrijven) ligt dan voor de hand: dat kun je doen zonder tijdsdruk, zonder de sociale spanning van samenwerken.

Maar misschien is het medicijn tegen stress of emotionele uitputting soms juist werken in een team – zoals The Bear laat zien. Journalist Julia Hotz noemt dit in The Connection Cure ‘het sociale medicijn’: overal ter wereld knappen mensen op van psychische problemen door in een groep te werken aan een gemeenschappelijk project.

Zelf heb ik werken aan mijn boek In therapie als bijzonder helend ervaren – ondanks dat het schrijven een voortdurende bron van stress en slapeloze nachten was. Wat me nog meer spanning gaf: dat ik (en mijn omgeving) mijn werkstress als een probleem zag, waar ik controle over zou moeten nemen, dat rust een plicht was, een norm waar ik niet aan voldeed.

Ik heb me voor mijn gevoel door die stress heengewerkt en dat leverde me, toen het manuscript eenmaal af was, een enorm gevoel van voldoening en zelfvertrouwen op. En: elk moment dat ik om hulp vroeg, dat iemand mijn teksten tegenlas of meedacht, voelde ik mijn stress verlichten. Schrijven, of werken in het algemeen, is een stuk ontspannender als je het ziet als een gedeeld project.

Natuurlijk kun je uitgeput raken van tachtig uur ploeteren voor een baas of voor je onderneming, en natuurlijk is rust extreem belangrijk. Maar soms wijzen we te snel naar werk als de oorzaak van problemen, wantrouwen we ten onrechte de behoefte om door pijn of verdriet heen te werken (werkverslaving!). En zien zo, wellicht, een potentiële oplossing voor mentale of emotionele pijn, over het hoofd.

Hier Ernst-Jan weer! Las je Lena’s post met plezier? Volg dan zeker haar tweewekelijkse nieuwsbrief. Met essays, culturele duiding en concrete tips voor een goede mentale gezondheid, relaties en een betekenisvol leven:

In therapie

Tweewekelijkse sub voor iedereen die een beter mens wil zijn. Essays, culturele duiding & concrete tips voor een goede mentale gezondheid, relaties en een betekenisvol leven.

By Lena Bril

En, voor wie het fragment met Carmy dat Lena aanhaalt nog een keer wil zien, deze instagrammer legde het vrij poëtisch vast:

Sinds Claude in december 2025 een nieuw model lanceerde, zijn mijn werkweken – en die van vele anderen – ingrijpend veranderd. Dat moet wel invloed hebben op hoe je denkt, werkt en handelt. Ezra Klein haalde in The New York Times recent dit klassieke media-aforisme van stal: ‘We shape our tools and thereafter they shape us’. Dat is natuurlijk zo.

Daarom die argwaan. Ik wil het me niet laten overkomen dat ik dankzij AI ten nadele verander.

De consequentie van die argwaan is dat jij als lezer van deze nieuwsbrief af en toe een inkijk krijgt in mijn openbare notitieboekje over hoe AI mijn manier van werken beïnvloedt, en misschien in het verlengde daarvan ook die van jou.

Daarom een kort overzicht van wat me tot nu toe opviel tijdens het werken met AI. Met daarbij linkjes naar verdiepende artikelen. Ik ben heel benieuwd naar jouw aanvullingen. Ik richt me nu bewust op de invloed van AI op ons als individuen. Niet die op de arbeidsmarkt. Dat laat ik aan de economen over.

Oké, here goes, 12 inzichten:

Inzicht #1: Schrijven is nadenken. Wie dat uitbesteedt, besteedt het nadenken uit.

Inzicht #2: AI-tools kunnen me uren aan tijd besparen, maar alleen als ik de discipline opbreng om de vrijgekomen tijd te besteden aan verdieping in plaats van verbreding.

Inzicht #3: Ik laat nu best veel AI-agents tegelijkertijd werk voor me doen, en dat gaat gek genoeg ten koste van mijn energie. Bijvoorbeeld om dingen uit te zoeken of mijn mails te laten analyseren. Ik zou niet terug willen, maar ik zie ook een gevaar: ik ben continu aan het contextswitchen. Elke keer als een agent bezig is, pak ik even een ander klusje op. Maar na een paar minuten komt die oude klus weer terug. Vanaf dat moment werk ik aan twee dingen tegelijk. Dit gaat de hele tijd zo. Daardoor ben ik aan het einde van de werkdag onnodig gaar en denk ik tijdens het werken minder diep na. Voornemen: de rust opbrengen om tijdens denkwerk gewoon even rustig op de agent te wachten.

Inzicht #4: De markt voor je productief voelen is vele malen groter dan de markt voor daadwerkelijk productief zijn. Op LinkedIn of X zie ik geregeld mensen vertellen over zelfgebouwde AI-tools die in feite niets meer doen dan complexiteit toevoegen aan hun AI-gebruik. Daarom herinner ik mezelf er telkens aan: dien ik nu de technologie of dient de technologie mij?

Inzicht #5: AI is een té perfecte gesprekspartner. Het kent geen vermoeidheid, kan nooit honger hebben en stelt precies de vragen die je zou verwachten. Dat is ook precies de zwakte: na een chatsessie snak je naar iemand die een onverwachte vraag stelt.

Inzicht #6: Het beste advies om je voor te bereiden op AI is niet 'oefen meer met AI', maar 'word beter in wat AI niet kan'. Denk aan je smaak, onvoorspelbaarheid en je zakelijke relaties. Zo schrijft Joris Luyendijk met steeds meer gevoel, want dat heeft AI niet.

Inzicht #7: Onderzoekers maken een onderscheid tussen cognitive offloading en cognitive surrender. Het eerste is: je hoofd vrijmaken door iets uit te besteden, zoals een rekenmachine gebruiken of een boodschappenlijstje schrijven. Het tweede is: ongemerkt stoppen met zelf denken. Dat laatste gevaar ligt nu continu op de loer.

Inzicht #8: Je mist meer dan je denkt als je alles met AI-tools optimaliseert.

Inzicht #9: Wat hoop ik met deze technologie op te lossen? Met het stellen van deze vraag probeer ik mijn tech-FOMO tegen te gaan. Het doel is niet om de laatste technologie te gebruiken. Mijn doel is om die als middel in te zetten voor de dingen die ik belangrijk vind.

Inzicht #10: Denk ik met AI iets op te lossen waarvoor eigenlijk gewoon wilskracht nodig is? Er bestaan voor echt waardevolle activiteiten geen shortcuts, die kun je alleen uit jezelf halen.

Inzicht #11: Ik geloof wel dat technologie drempelverlagend kan werken. Als ik vastloop met een belangrijke e-mail of de voorbereiding van een lezing, switch ik van schrijven naar dicteren. Dankzij de app Wispr Flow verschijnt mijn gebabbel goed getranscribeerd in beeld. Dan denk ik vrijer en associatiever dan wanneer ik het direct moet opschrijven.

Inzicht #12: Ik ben eigenaar van mijn smaak en kan altijd gemakkelijk van taalmodel wisselen. Hoe beter een AI-tool je voorkeuren, smaak en werkgeschiedenis kent, hoe preciezer het werk dat het aflevert. Dus ik ben erbij gebaat om veel informatie te delen. Maar ik wil voorkomen dat ik afhankelijk raak van één specifieke tool. Daarom zorg ik ervoor dat alle geheugenbestanden die ik aanlever op mijn eigen harde schijf staan (in plaats van in het geheugen van de tool zelf) en dat Claude nieuwe inzichten ook op die plek opslaat.

Wat zijn jouw inzichten? Deel ze in de reacties:

Laat een reactie achter

Dat kwam op mij versnipperd over, maar ondanks al deze rollen heeft Akwasi een helder beeld van zijn focus.

‘Focus begint met pen en papier,’ vertelde Akwasi me, ‘alle titels die je noemt hebben te maken met schrijven.’ Die handeling is voor hem de bron van alles. ‘Mijn werk is een schrijffontein, daar begint het.’

Terwijl Akwasi hierover praatte, lag er een notitieboekje naast hem op tafel. ‘Ik loop altijd met een boekje rond. De inspiratie is er altijd en overal, maar als je het niet opschrijft, dan bestaat het niet.’

Waarom papier zo belangrijk is

Aantekeningen maken, gedachten vastleggen: op papier voelt dat volgens Akwasi anders dan in een notitie-app op je telefoon. ‘In een boekje schrijf je ook echt, dan voel je het en wordt het tastbaar.’ Ook formuleert hij zorgvuldiger op papier, want je kunt niet zo snel backspacen.

Akwasi ontdekte de kracht van schrijven op zijn veertiende. Het waren de beginjaren van het nieuwe millennium, de tijd van voor Facebook, Twitter en andere sociale media, waarin online discussies plaatsvonden op internetfora. In een van die discussies schreef hij: ‘De lekkernij negerzoen kan voor mensen discriminerend zijn.’

‘Eigenlijk een heel lief en onbevangen zinnetje, maar ik werd meteen uitgescholden. Toen ik mezelf wilde verdedigen, kreeg ik een ban en mocht ik niet meer op die site komen. Daar werd ik zo boos om. Ik weet nog dat ik beneden was in mijn ouderlijk huis en dacht: hé, ik ga hierover schrijven. Ik had nog nooit geschreven, maar wilde mijn frustraties even uiten met pen en papier.’

De tekst groeide uit tot de monoloog Negerzoenen, blanke vla en jodenkoeken, waarmee hij als beginnend artiest door het land toerde.

Schrijven om in actie te komen

Voor Akwasi is schrijven geen theoretische bezigheid, maar leiden zijn neergeschreven gedachten vaker wel dan niet tot actie, plannen en verandering. Zijn Omroep ZWART begon als een manifest voor meer inclusie in de media. Het scherpt zijn gedachten: ‘Als wat ik geschreven heb niet voelt als mijn geesteskind, dan heeft het niet genoeg focus’.

Schrijven is zelfs een noodzakelijke handeling geworden: ‘Als ik schrijf, dan voel ik iets in mijn lichaam. Soms kan het bijna orgastisch zijn als ik lang niet heb geschreven.’

Zeker in tijden van AI

Wat Akwasi omschrijft, herken ik ook uit mijn eigen leven. Daarnaast merk ik dat ik in tijden van AI steeds vaker naar papier grijp om mijn concentratie te vinden. In dit fragment uit mijn gesprek met Rick Pastoor vertel ik er meer over:

Deze editie is gebaseerd op een hoofdstuk uit mijn boek Dagelijkse Rituelen. Daarin documenteer ik samen met Mason Currey routines, gewoonten en obsessies van bekende creatieven, ondernemers en makers. Laat je inspireren door hun dagelijkse gewoonten en ontdek hoe jij ze kunt toepassen in je eigen leven. Bekijk het boek.

Wat een ontzettend inefficiënte bijeenkomst is zo’n beurs. Je zit een half uur aan tafel met een agent die een catalogus doorbladert. Samen bekijk je elk boek. “Nee, dit is het niet.” “Nee, hier zit niks voor me tussen.” Volgende tafel. Weer een half uur.

Al die catalogi hadden ze ook gewoon kunnen mailen. Of beter: ik had er een AI-agent doorheen kunnen jagen die een eerste schifting maakt. Scheelt iedereen een reis naar Londen.

‘s Avonds had ik het erover met een paar vakgenoten en de gemoederen liepen hoog op, haha. Volgens sommigen konden we zo’n beurs wel afschaffen. Maar dan gaat er in de zoektocht naar efficiëntie denk ik toch iets verloren.

Want je smeedt relaties op een bijeenkomst waar het hele boekenvak rondloopt. Je ziet honderden covers voorbijkomen en doet en passant ideeën op die je thuis achter je laptop nooit had gekregen. En misschien fluistert iemand je iets toe over een boek dat nog niet in de catalogus staat, en blijkt dat een klapper.

Toen ik het er een paar dagen later over had met iemand, deelde ze een citaat van Milan Kundera dat ik sindsdien niet meer uit m’n hoofd krijg:

“Je kunt de mens terecht verwijten dat hij in zijn leven van alledag blind is voor dergelijke toevalligheden, waardoor zijn leven de dimensie van schoonheid verliest.”

Ik wil zo efficiënt mogelijk werken, maar zonder blind te raken voor toevalligheden.

Bijvoorbeeld door altijd ruimte te houden voor willekeurige koffieafspraken. Mijn interesse te volgen tijdens een werkdag (ook als die afwijkt van mijn plannen).

En door af en toe een paar dagen op een totaal inefficiënte beurs door te brengen.

Nadat ik ophing was mijn concentratie weg én had ik geen zin om verder te werken aan Het Grote Project.

Stiekem wilde ik liever knutselen aan een tooltje dat ik al een paar dagen aan het vibecoden was. Maar dat voelde als afleiding. En dus verbood ik het mezelf.

Nou, dat pakte enorm lekker uit.

Uit escapisme keek ik anderhalf uur lang video’s op Instagram en X. Ik heb best gelachen hoor, maar daarna voelde ik me – zo midden op de werkdag – vies. Daarna was het tijd om m’n kinderen van school te halen. Doei productieve uren!

Toen ik later over die vrijdagochtend nadacht, begreep ik wat er was gebeurd. Ik was zo druk met mezelf verbieden te werken aan datgene waar ik zin in had, dat ik niet meer in staat was om überhaupt íets te doen. Daardoor rende ik de Instagram-fuik in.

Ik moest denken aan een passage over de Nederlandse zenboeddhist Paul Loomans uit The New Yorker.

Die haalde ik een paar weken geleden ook al in deze nieuwsbrief, maar blijkbaar was ik even vergeten ernaar te handelen.

Komt ‘ie:

Loomans stelt dat we, in plaats van “onze taken met ons hoofd te managen,” beter intuïtief en ad hoc kunnen bepalen wat we als volgende doen. Hij merkt op dat de moeilijkheid van een taak sterk afhankelijk is van de toestand van je lichaam en geest op het moment dat je die uitvoert.

Zo kun je bijvoorbeeld een hele dag besteden aan het vergeefs proberen te schrijven van de inleiding van een rapport, maar dan de volgende ochtend ineens vooruitgang boeken omdat je uitgerust bent en de inspiratie toeslaat. […] Je rommelkamer opruimen kan dagen duren, of slechts een paar uur als je overvallen wordt door een ‘aanpakkers’-stemming.

Vanuit dit perspectief heeft het weinig zin om van tevoren te bepalen dat je een specifieke taak op een bepaald moment gaat doen. Je kunt beter doen waar je op dat moment zin in hebt, want dan doe je het waarschijnlijk effectiever.

Op z'n minst had ik dan wél een energieke vrijdagmorgen gehad.

Wil je hier meer over lezen? Loomans noemt deze aanpak ‘tijdsurfen’ en heeft er een boek aan gewijd. Ik denk dat ik het zelf maar eens ga herlezen. Duidelijk geen overbodige luxe.

ADVERTENTIE: Ga je een eerste huis kopen? Ga eens langs bij ASN Bank

Een eerste huis kopen is waarschijnlijk een van de grootste financiële beslissingen van je leven en tegelijkertijd iets waar je op dat moment nog weinig ervaring mee hebt. ASN Bank heeft een overzichtelijke pagina gemaakt met veel nuttige informatie voor starters: van wat de Nationale Hypotheek Garantie precies inhoudt, tot hoeveel eigen geld je nodig hebt. En als je er graag met iemand over praat, kun je bij een van hun 325 kantoren terecht voor persoonlijk advies.

Handige info als jij ook je eerste huis wilt kopen

Daarom verzamel ik observaties en ervaringen van hoe mijn vakgenoten zich verhouden tot de onzekere toekomst. Ergens in die brij aan notities hoop ik de komende jaren een weg te ontwaren naar een bestaan waar nog steeds ruimte is voor menselijke creativiteit.

Zo vertelde journalist Joris Luyendijk me laatst iets heel interessants. Ik complimenteerde hem met zijn weergaloze opiniestuk over Europese soevereiniteit (te lezen bij NRC en op LinkedIn).

Joris vertelde me dat hij ontevreden was geweest met zijn eerste versie. Die las – vond hij zelf – alsof iemand een taalmodel de opdracht had gegeven een stuk à la Joris Luyendijk te schrijven. En dat terwijl hij geen AI gebruikt had bij het schrijven.

Het had nog geen edge.

Dus toen dacht Joris: waar ontbreekt het AI aan? Aan gevoel. Het heeft geen menselijk lijf, dus het kan niet voelen.

Na dat inzicht herschreef Joris het stuk, en nam in die nieuwe versie zijn angst, twijfels en hoop mee. Precies de elementen die bij mij zo resoneerden. Omdat ze de urgentie en onzekerheid van Europa’s toekomst zo overtuigend overbrengen. Het is niet alleen inhoudelijk functioneel, het heeft ook een positief neveneffect: je leest met nog grotere aandacht zijn stuk.

Ik zeg niet: neem gevoel mee in je werk en je hoeft je geen zorgen over AI te maken. Ik zeg wel: ik denk dat het heel verstandig is om te onderzoeken hoe je in je werk onderscheidend kan blijven, en waarde kan toevoegen, op een manier waarop AI dat niet kan. En als je dat blijft doen, kom je waarschijnlijk dichter bij een antwoord (en heb je het ondertussen nog naar je zin ook).

Het is bijvoorbeeld een van de redenen dat ik zoveel moeite in deze nieuwsbrief steek. Omdat ik denk dat zo’n direct e-maillijntje tussen jou en mij ervoor zorgt dat we elkaar blijven kunnen vinden, ook als er een vloedgolf van AI-slop over ons heen spoelt.

Denk jij na over hoe je werk waardevol blijft in tijden van AI? Wat voor experimenten voer jij uit? Laat het mij en andere lezers weten in de reacties:

Laat een reactie achter

Nog twee mediatips over de invloed van AI op ons werk:

Mocht je trouwens meer willen lezen over hoe menselijke intelligentie zich van kunstmatige intelligentie onderscheidt, dan kan ik je dit Engelstalige stuk van Gideon Lichfield bij Bloomberg aanbevelen. Hij betoogt dat ‘artificial general intelligence’ een misleidende term is omdat menselijke intelligentie helemaal niet ‘algemeen’ is. We zijn geëvolueerd om zeer specifieke uitdagingen aan te gaan. Net als een spin een prooi aan vibraties in haar web heeft leren herkennen en olifanten migratierroutes van duizenden kilometers kunnen onthouden. Daarom zou het absurd zijn dat een AI – die geen slaap, honger, lust of emotie kent – zou kunnen denken zoals een mens. In plaats daarvan krijgen we allerlei gespecialiseerde AI’s.

Ten slotte, mocht je geïnteresseerd zijn in hoe AI mijn werk van dag tot dag verandert, kijk dan naar dit gesprek dat ik met Rick Pastoor voerde. Hij bouwt in zijn eentje een Europees alternatief voor Google Workspace en we wisselen ervaringen over werken met AI agents uit:

Tien jaar geleden werden Lena en ik collega’s bij De Correspondent. Sindsdien lees en volg ik alles wat ze doet. Door haar meeslepende boek In therapie leerde ik hoe we ons in Nederland verhouden tot therapie en coaches. Lena, zelf tien jaar af en aan in behandeling bij een ggz-psycholoog en een psychiater, dompelde zich een jaar lang onder in de coaching- en therapiewereld. Ze tripte in een yurt, bezocht een paardentherapeut, maakte een verontrustende familieopstelling mee en wandelde door het bos met een burn-outcoach. Wat ik zo fijn aan haar boek vond, is dat ze kritisch én empathisch schrijft. Het is geen olijk sarcastisch boek over Nederland coachland, maar een oprechte journalistieke analyse. En dit zet ze elke twee weken voort in haar diepgravende en direct toepasbare nieuwsbrief.

Daarom vind ik het geweldig dat ze deze week de nieuwsbrief van Intentioneel Leven schrijft. Het onderwerp: slapen. Na een jarenlange worsteling met slapeloosheid, inclusief een dure slaaptherapeut, deelt ze met ons tien lessen die haar hebben geholpen.

Over to you, Lena:

In december krijg ik een winterdip, vanaf juni begint mijn zomerangst. Dat heeft alles te maken met slaap – of het gebrek daaraan. Als ik geen oog dichtdoe, borrelen herinneringen op aan periodes van insomnia. Broeierige rusteloze nachten veranderen dan al snel in een strijd met mijn hoofd.

Ik worstel nu zo’n tien jaar af en aan met slapeloosheid, een gekmakende kwaal omdat het invloed heeft op álles: je humeur, je concentratie, je lichamelijke fitheid, je behoefte aan sociaal contact.

Na een nogal intense ervaring tijdens mijn research naar alternatieve therapieën – daarover kun je alles lezen in mijn boek, In therapie – keerde mijn slapeloosheid terug, op volle sterkte, en besloot ik dat het tijd werd voor grof geschut: ik schakelde een gespecialiseerde slaaptherapeut in.

Alleen de intake kostte meer dan tweehonderd piek, wat me de investering waard leek. Want: beter slapen —> hogere productiviteit. Ik zou het geld dus in no time (of, in ieder geval binnen het traject van zestien weken) terugverdienen.

De psycholoog, gespecialiseerd in cognitieve gedragstherapie voor slapen, was van mijn leeftijd en overhandigde mij bij binnenkomst een stapel paperassen: een hand-out vol slaaptheorie en een slaapdagboek. In zestien weken werkte we door mijn slaapgewoontes, slaapgedachtes en slaaproutines heen.

Spoiler: de therapie werkte, ik kon bijna een nacht doorslapen, tot we tijdens de zesde sessie ‘mijn slaap gingen optimaliseren’ en ik terugviel in mijn oude patronen. Toch heb ik, dankzij die slaaptherapie, maar ook door jarenlang alles te lezen wat ik kon vinden over slaap, tien inzichten opgedaan waar mede slapelozen, wellicht, ook iets aan hebben.

1. Slaap is een raadsel. Laat de controle los en fuck productiviteit

Ik ben nogal neurotisch, noem het dwangmatig, van aard. De slaaptherapie was uiteindelijk niet aan mij besteed omdat veel van de methodiek inhaakte op mijn behoefte aan controle. Ik kreeg een strak slaapschema, moest mijn dagen volgens vaste routines afdraaien, alles op dezelfde tijden. Dat zorgde ervoor – zeker toen we gingen kijken naar mijn ‘slaapefficiëntie’ – dat ik nog meer moeite kreeg met controleverlies, waardoor ik weer wakker lag. Slaap, leerde ik uiteindelijk, heeft alles te maken met overgave, met het loslaten van controle en het omarmen van het niet-weten. Dromen zijn nog steeds een wetenschappelijk mysterie, waarom we precies slapen eveneens. Daar probeer ik aan te denken als ik wakker lig. De moeilijkste, en irritantste les, was uiteindelijk om slapeloze periodes te accepteren – en mezelf eraan te herinneren dat een goed leven niet gelijk staat aan een productief leven. Misschien, kon ik soms zelfs voelen, zat er ook wel een soort schoonheid in mijn insomnia, in mijn wazige bewustzijnsstaat overdag, in mijn halfslapende fantasieën en gedachten.

2. Jij verandert, je slaap verandert

Acht uur slapen is een richtlijn, een norm voor een ‘gemiddeld’ mens: ofwel een niet-bestaand mens. Mensen veranderen namelijk voortdurend, en dus ook je slaapbehoefte. Vaak verlang ik terug naar mijn puberslaap, naar dertien uur onafgebroken het bewustzijn verliezen. Maar ik ben geen puber meer, en heb niet meer zoveel slaap nodig. Hetzelfde geldt voor de zomer: ik merk dat ik tijdens de langste dagen van het jaar genoeg heb aan vijf-zes uur slaap.

3. Omarm het nachtelijke uurtje en midnight snacks

Ik dacht ook dat ik acht uur netjes in bed moest liggen, en dat mijn nachtelijke dwalingen een probleem waren voor mijn slaapkwaliteit. Sinds ik die norm heb losgelaten (in de Middeleeuwen waren mensen elke nacht een uur wakker, een moment waarop ze de dieren eten gaven, eten kookten of gingen bidden), maak ik me niet meer druk over mijn gewoonte om rond 2:00 uur naar de koelkast te sluipen en daarna wat te lezen (bij voorkeur: kookboeken).

4. Focus op rust overdag

Een waardevolle les van de slaaptherapeut: over de nacht heb je weinig controle, dus probeer gedurende dag vaker rust te nemen. Dit inzicht heeft mij veruit het meest gebracht. Door verspreid over de dag vaker bewust te ontspannen (in periodes van echte insomnia wel zo’n zes keer per dag) laadde ik een beetje op waardoor ik me minder uitgewrongen voelde, wat er ook weer voor zorgde dat ik ‘s nachts beter kon ontspannen.

5. ‘Tap’ jezelf naar ontspanning

Het was nogal een zoektocht, hoe ik dat dan moest doen, dat ontspannen. Wat voor mij heel goed werkt: ‘tappen’, en dan voornamelijk van mijn hoofd (zie hier een instructievideo). Ik weet niet hoe het werkt, maar het voelt een beetje alsof ik door die kleine klopjes op mijn hersenpan een kwartier helemaal niet kan nadenken – en dat ontspant. Wat me ook hielp: deze ademhalingsoefening, en dit vind ik een fijne meditatiedocent.

6. Kijk naar de schemering

Deze tip kreeg ik van Lex Bohlmeijer, een geweldige interviewer van De Correspondent. Hij adviseerde me om elke dag naar de schemering te kijken, gewoon een half uur toezien hoe de avond indaalt. Fysiologisch gezien zal dit vast helpen bij de aanmaak van melatonine, maar het heeft, denk ik, ook een soort spirituele functie: het herinnert mij in ieder geval aan punt 2 – dat alles de hele tijd verandert, de seizoenen, jijzelf.

7. Ga niet te vroeg naar bed

Wat je níet moet doen na een hele slechte nacht, leerde ik van de slaaptherapeut, is de volgende avond te vroeg naar bed gaan. De kans is dan aanwezig dat je nog even wakker ligt, of na een uur weer ontwaakt. Beter kun je wachten tot je ‘normale’ slaaptijd. Zo doorbreek je de associatie met ‘wakker liggen’ en je bed.

8. Een slechte nacht ≠ een slechte dag

Dit was voor mij ook een openbaring: door het bijhouden van dat slaapdagboek, waarbij ik elke dag moest noteren hoe mijn energieniveau was gedurende dag, kwam ik er achter dat ik soms, ondanks het vele woelen en wakker liggen, me overdag prima kon voelen. Door dat inzicht kon ik mijn dag ‘neutraler’ tegemoet treden: ik gaf de dag niet, zoals vroeger, bij voorbaat al ‘op’, omdat ik belabberd had geslapen. Die neutrale blik, of, in meer mindfulltermen ‘the beginners mind’, zorgde er ook voor dat ik meer oog kreeg voor het veranderen van mijn energieniveau. Een slechte nacht, en daarna een beroerde ochtend, ontdekte ik, konden zomaar overgaan in een prettige (misschien zelfs productieve!) middag.

9. Ren de nacht van je af

Sommige slapeloze nachten lukt het me helemaal niet om mijn rust te bewaren. Het niet-slapen geeft dan stress, en, ik kom dan gevoelsmatig niet toe aan het verwerken van de emoties en indrukken van de vorige dag. Wat mij dan helpt: direct als ik wakker word, mijn sportschoenen aantrekken en naar buiten rennen. Het is alsof ik tijdens het hardlopen in een soort meditatieve staat kom, waardoor ik alsnog mijn mentale rotzooi kan opruimen. Het is als douchen voor de geest: naderhand voel ik me niet zozeer minder moe, maar wel minder labiel en uitgewrongen.

10. Vind een insomniabuddy

Wat ook hielp: het besef dat ik niet alleen ben. Ik ontdekte dat een collega nachtenlang buiten wandelde, om maar niet slapeloos in bed te liggen. Met een maatje op de boksschool kan ik eindeloos klagen over ons nachtelijk gepieker en de misère die je vervolgens overdag kunt voelen. Ik kan me voorstellen dat het ook fijn kan zijn om te bellen of te appen in de nacht met een andere slapeloze. Nederland kent er naar verluid honderdenduizenden, dus waarom alleen wakker liggen? Hoe fijn zou het zijn als de slapelozen elkaar zouden vinden, en kunnen helpen? Mocht jij behoefte hebben aan zo’n insomniamaatje, of gewoon iemand om je slaapzorgen mee te delen: zoek elkaar vooral op in de comments onder mijn Substack.

Hier Ernst-Jan weer! Las je Lena’s post met plezier? Volg dan zeker haar tweewekelijkse nieuwsbrief. Met essays, culturele duiding en concrete tips voor een goede mentale gezondheid, relaties en een betekenisvol leven:

In therapie

Tweewekelijkse sub voor iedereen die een beter mens wil zijn. Essays, culturele duiding & concrete tips voor een goede mentale gezondheid, relaties en een betekenisvol leven.

By Lena Bril

Op De Correspondent beschrijf ik hoe jij en ik dankzij Claude Code geen programmeurs meer nodig hebben om digitale problemen op te lossen (gratis te lezen).

Al die met advertenties volgeplakte appjes in de App Store die je helpen met maar één taak – zoals bonnetjes scannen, pdf’s samenvoegen of audio naar tekst omzetten – zijn door Claude Code binnenkort overbodig.

Bovendien zijn de tools die je zelf met Claude Code maakt superieur omdat ze zijn afgestemd op je persoonlijke wensen.

Zo bouwde ik de afgelopen weken:

• Een tool die al mijn notities van verschillende platforms, zoals Notion en Readwise, automatisch synchroniseert met mijn notitiearchief in Obsidian, dat ik vervolgens kan raadplegen via Claude. Dan stel ik vragen als ‘welke nieuwe ideeën zie je ontstaan?’ en daar krijg ik verrassend goede antwoorden op.

• Een appje waarmee ik foto’s van handgeschreven notities transcribeer en automatisch opsla op de juiste plek in mijn notitiesysteem.

• Een tool die uit alle notulen de actiepunten haalt en in mijn agenda zet.

• Een tool die op basis van mijn notities alle interne bedrijfsdocumentatie up-to-date houdt.

Het is alsof ik dankzij de tooltjes de hulp heb van een klassieke secretaris. En deze AI-collega scheelt me uren per week administratief werk.

Maar dit ontslaat me niet van de plicht om scherpe keuzes te maken

De verleiding is om die vrijgekomen tijd in te vullen door nieuwe projecten te starten.

Maar dan zou ik een grotere kans laten liggen: de mogelijkheid om meer verdieping te zoeken in mijn huidige projecten.

Zoals Cal Newport in zijn boek Slow Productivity schrijft:

AI kan me met Newports mantra helpen door administratieve taken over te nemen en mijn denken aan te scherpen.

Maar alleen als ik zelf de discipline op kan brengen om de vrijgekomen tijd te besteden aan verdieping in plaats van verbreding.

(Of, als ik te druk ben, aan meer rust in plaats van meer werk.)

Zo heb ik deze week – ondanks die tijdsbesparing door AI – alsnog twee projecten voor onbepaalde tijd gepauzeerd om meer ruimte voor verdieping te creëren.

Hoe zet jij AI in om tijd vrij te maken? En wat doe je vervolgens met die tijd? Ik ben benieuwd.

ADVERTENTIE: Bewust kiezen voor een bank die bij je past

Ik regel mijn geldzaken bij ASN Bank. Ik vind het fijn om bij een bank te zitten die transparant is over waarin ze je geld investeren, en waar niet. Ze scoren ook goed: de meest recente Eerlijke Bankwijzer (2026) beoordeelde ASN Bank met een 9 en een 10. Daarnaast ben ik ze zeer dankbaar dat ze als eerste bank waar ik me qua duurzaamheid thuis bij voel Apple Pay introduceerden.

Check of ASN Bank ook bij jou past

In het dagelijks leven is Yuki eindredacteur van VPRO-radioprogramma’s Nooit Meer Slapen (daar val ik onder haar auspiciën wel eens in als presentator) en Een Uur Cultuur.

Maar elke maand pluist ze voor haar Substack de cultuuragenda uit en deelt ze tips voor tentoonstellingen, theatervoorstellingen en boeken. Steevast voorzien van een aanstekelijk verhaal dat elk kunstwerk van een diepere laag voorziet. Intelligent, zonder moeilijk te doen. Toegankelijk, zonder simplistisch te worden. Je hoort het, ik ben fan.

Daarom vroeg ik of ze een gastpost wilde schrijven voor Intentioneel leven, waarin ze de link legt tussen kunst en zelfreflectie.

Take it away, Yuki:

Mijn hele leven kijk ik al naar kunst. Ik geloof dat het een universele taal is die iedereen spreekt. Je moet alleen één keer in je leven horen dat jij ’m ook spreekt.

Het is me meer dan eens gebeurd dat ik ergens mee zat, een gevoel waarvoor ik de woorden niet kon vinden. En dat door het zien van een bepaald kunstwerk, ik begreep wat er was. Kunst is mijn driedimensionale zelfhulpboek.

Natuurlijk kan ik ook gedachteloos langs werken lopen en weinig voelen. Niet alles raakt, en dat hoeft ook niet. Maar sommige kunstwerken werken bij mij direct als een meditatieve spiegel. Ze vertragen me, zetten iets in beweging, werken als katalysator voor mijn gedachten. En toegang tot die universele taal, dat gun ik iedereen.

Daarom probeer ik op een laagdrempelige manier over kunst te praten en te schrijven, zonder in te boeten aan inhoud. Om te laten zien dat beeldende kunst niet alleen thuishoort in witte, steriele museumzalen, maar een wezenlijk onderdeel kan zijn van een bezield leven.

Want hoe kleurloos is het leven zonder schoonheid…

Ik neem je mee naar een inzicht dat ik kreeg door onderstaand werk van Rachel Whiteread

Dit werk vergezelt me al zo’n tien jaar. Het is esthetisch prachtig en telkens geeft het nieuwe inzichten. Dat deed het ook de afgelopen week.

Het werk toont de binnenkant van een kruik, maar dan in kunststof, driedimensionaal en ‘hard’ gemaakt. Negatieve ruimte is tastbaar geworden.

De afgelopen maanden was mijn agenda soms vol, erg vol. Ik heb veel routines en rituelen die me rust geven, maar dit werk van Whiteread deed me beseffen dat ik daarin begon door te slaan.

Zo heb ik mijn eindejaarsritueel . Aan het einde van elke maand heb ik een ‘date’ met mezelf: om mijn agenda op orde te brengen, mijn financiën te doen en te broeden op nieuwe plannen. Met veel vrienden en mijn geliefde heb ik terugkerende Google Calendar-afspraken voor etentjes en NS-wandelingen, zodat we altijd weten wanneer we elkaar weer zien. Ik heb een lijst met voorstellingen die ik wil zien. Drie keer per week sporten zou toch wel lekker zijn. En ben je pas een goede moeder als je minimaal twee keer per week bij school staat? Mijn agenda is een wirwar van kleurcodes, waarin ik zelfs het beantwoorden van mail heb ingepland.

Allemaal ooit begonnen met het doel om meer witruimte in mijn leven te creëren en juist mínder tijd aan plannen en agenda’s te besteden. Zodat ik meer kon schrijven, creëren en lezen in cafés. (Forever disclaimer: ik weet hoe privileged het is dat ik dit als werk kan doen!)

Antropoloog Roanne van der Voorst vertelde laatst bij ons in Nooit Meer Slapen dat hoogopgeleide jonge moeders in de grote stad vaak eenzaam zijn, juist omdat al hun sociale contact weken vooruit gepland wordt.

Ik voelde me betrapt. Want dat is precies wat ik doe. Ik plan alles zorgvuldig: deze vriend om de zoveel weken, om de week een datenight, die ochtend sporten. En op dat systeem ben ik trots. Zie je wel, ik kan alles tegelijk. Maar het wringt ook. Want waar ik dacht vrijheid te creëren door te weten wanneer ik wie zie (en zo mijn sociale onrust te tackelen) resulteert het in een groeiend gevoel dat ik een robot ben die taakjes uitvoert en afvinkt.

Al die rituelen en afspraken die ik met mezelf heb gemaakt om me een sociaal mens, een leuke professional, een betrokken geliefde en een zorgzame moeder te vóélen, hebben er ook voor gezorgd dat er weinig ruimte is voor spontaniteit.

Vanochtend besprak ik dit spontaan (!!) met een leuke moeder op het schoolplein van mijn dochter, en zij citeerde toepasselijk Timothy Snyder: “Onvoorspelbaarheid is vrijheid.”

Bam.

Ik begreep waarom dat kunstwerk van Whiteread zich deze week weer aan mij opdrong. Ik heb de kruik uit puur enthousiasme zo vol gegoten dat hij niet meer van vorm kan veranderen.

Het is duidelijk wat mij te doen staat…

Las je Yuki’s artikel met plezier? Schrijf je dan vooral in voor haar maandelijkse cultuurnieuwsbrief. Ik kan ‘m echt van harte aanbevelen:

De strekking: net als in februari 2020 staat er ons iets heel groots te wachten, maar steken we onze kop in het zand. Toen was het corona, nu is het AI. Zorg dat je dit keer wel voorbereid bent. Anders is je baan binnenkort vervangen door een AI-tool.

Retorisch een meesterzet, die vergelijking met covid, en ik vermoed dat het stuk daarom door het dak ging.

Hoe kun je je volgens de auteur Matt Schumer voorbereiden? Zijn advies is eenvoudig: oefen met AI.

Oefenen met AI is niet de oplossing

Nu kan dat geen kwaad. En ik vermaak me kostelijk met bijvoorbeeld tools en spelletjes maken in Claude Code (binnenkort meer daarover in een stuk voor De Correspondent). En ik krijg ook echt meer gedaan dankzij AI-tools die me helpen bij e-mail, onderzoek en financiële analyses.

Maar Shumers belangrijkste advies - oefen meer met AI - is een gekke omdraaing. Ik zou zeggen: zorg juist dat je ontzettend goed wordt in iets wat AI niet kan.

Zoals ik laatst ook in mijn jaaroverzicht van 2025 schreef: alles wat netjes in een dataset past, wordt vroeg of laat geautomatiseerd. Dus richt je op je smaak, onvoorspelbaarheid en vaardigheden die niet te kopiëren vallen.

• Werk je in de horeca? Probeer gastvrijheid naar een nieuw niveau te tillen.

• Ben je consultant? Specialiseer je in de menselijke kant van adviezen doorvoeren.

• Werk je voor een publiek? Zorg dat je hen direct kunt bereiken, zonder tussenkomst van algoritmes.

• En overkoepelend: wat is het grootste probleem in jouw vakgebied? Werk daaraan. Dan weet je zeker dat je waarde toevoegt.

Ik merk bijvoorbeeld al dat ik gekker en vrijer ben gaan schrijven, om impliciet te laten merken dat ik een tekst zelf geschreven heb, en om een stijl te ontwikkelen die niet te vangen is door een synthetische concurrent. En ik zet alles op alles om ervoor te zorgen dat ik jullie via e-mail kan bereiken. Als we binnenkort in een tijd leven waarin iedereen met één druk op de knop ‘content’ kan ‘genereren’, is als schrijver je reputatie en je distributie cruciaal.

Word beter in wat AI niet kan

En ja, oefen gerust in de tussentijd ook met AI. Al is het alleen al voor je plezier en om te begrijpen waar iedereen het over heeft. Maar zoals Shumer zelf ook al voorspelt: die tools worden alleen maar gebruiksvriendelijker. Dus heel ingewikkeld kan het aanleren niet zijn.

Wat Shumer ook verzuimt te noemen is dat we ons als collectief kunnen verdedigen. Zo bespraken Alexander Klöpping en ik in onze podcast POM dat er een burgerberaad over AI zou moeten komen. En we moeten van onze politici eisen dat ze de mogelijke invloed van AI op de banenmarkt serieus nemen.

Maar neem ondertussen als individu ook maatregelen.

AI wordt elke dag beter in wat het kan. Onze individuele verdediging: beter worden in wat het niet kan.

En ja, er is genoeg mis met hoe die platforms werken. Daar heb ik het in deze nieuwsbrief ook vaak over.

Maar ik geloof niet dat je ze per se helemaal uit je leven hoeft te schrappen.

Die apps brengen me ook geweldige dingen. Van het hardop lachen om m’n favoriete Instagram-comedians tot het volgen van musea van over de hele wereld die kunstwerken delen. Ik zou dat niet willen missen.

Het hoeft bij sociale media – als het om volwassenen gaat! – niet om alles of niets te gaan. Maar het is denk ik wel belangrijk dat je de technologie intentioneel gebruikt.

Dat de technologie jouw doelen dient, in plaats van andersom.

Om dat voor elkaar te krijgen heb ik veel gehad aan een oefening uit Cal Newports boek Digitaal minimalisme.

Newports probleemanalyse in één zin:

Mensen sloten zich aan bij Facebook om contact te houden met vrienden vanuit het hele land, maar zijn nu niet meer in staat een ononderbroken gesprek te voeren met de vriend die tegenover hen aan tafel zit.

Wat te doen? Probeer deze oefening

Newport stelt één scherpe vraag over elke app die je gebruikt:

“Ondersteunt deze technologie iets wat ik diep vanbinnen waardevol vind?”

Niet: biedt het enige waarde? Maar: dient het iets dat ik écht belangrijk vind? Pas als het antwoord ja is, verdient die app een plek in je leven.

En dan komt de vervolgvraag: wat is de beste manier om die waarde te realiseren?

Newport geeft zelf dit voorbeeld: je scrolt door Instagram om de babyfoto’s van je nichtje te zien. Dat vind je belangrijk, want familie. Maar is Instagram de beste manier om die band te onderhouden? Waarschijnlijk niet. Eén keer per maand bellen zou die relatie veel meer verdiepen dan honderd foto’s voorbij scrollen.

Een voorbeeld: zo wist ik Instagram naar mijn hand te zetten

Een voorbeeld uit mijn eigen leven: ik wil bereikbaar zijn via Instagram DM’s. Ik heb al zoveel interessante mensen leren kennen via privéreacties op m’n stories of berichten. Het is een uitstekende serendipiteitsmachine.

Maar elke keer als ik Instagram opende om te checken of er een nieuw bericht was, of om iemand iets terug te sturen, stapte ik de extreem verslavende fuik in. Even snel een DM checken werd twintig minuten Reels kijken.

Helemaal niet kijken, loste het probleem niet op. Daardoor mistte ik bijvoorbeeld een interessante tijdsgebonden uitnodiging. Gevolg: algehele FOMO-malaise.

Toen ik met Newports advies in mijn achterhoofd naar mogelijke oplossingen ging kijken, kwam ik Beeper tegen. Dat is een app waar al je DM’s en berichten van verschillende apps binnenkomen op één plek. Of iemand me nu schrijft via Instagram, LinkedIn, Signal, Telegram of WhatsApp, ik zie het in Beeper.

Ik kan nu in Beeper reageren op een Instagram-DM zonder Instagram te openen. Ik blijf bereikbaar, maar buiten de fuik.

Dat is precies wat Newport bedoelt met optimaliseren. Je hoeft een platform niet helemaal te verwijderen, je haalt eruit wat je dient en laat de rest voor wat het is.

Dat vergt moeite, maar je krijgt er meer kostbare tijd en minder brainrot voor terug.

Vraag voor deze week: hoe kan technologie jou dienen, in plaats van andersom?